SOA.

SOA staat voor seksueel overdraagbare aandoening. Ook wel geslachtsziekte genoemd. SOA’s kun je oplopen door onveilige seks en komen veel voor. Een SOA geeft vaak geen klachten. Testen is de enige manier om zekerheid te krijgen.

  • SOA staat voor seksueel overdraagbare aandoening
  • Een SOA is overdraagbaar via genitale, anale en orale seks
  • Chlamydia is veruit de meest voorkomende SOA
  • SOA’s geven vaak geen klachten
  • Alleen testen geeft zekerheid
  • Condooms voorkomen SOA’s

Wat is een SOA?

Een SOA is een besmettelijke aandoening die je op kunt krijgen door onveilige seks. Onveilige seks houdt in seks zonder condoom. Dit houdt genitale, anale en/of orale seks in. Je kunt dus ook een SOA oplopen door pijpen of beffen. SOA’s zijn relatief eenvoudig op te lopen en komen daarom veel voor. Chlamydia is de meest voorkomende SOA en komt naar schatting 100.000 keer per jaar voor in Nederland.

Een SOA is meestal een bacteriële of virale infectie. De infectie bevindt zich in het slijmvlies van vagina, penis, anus of keel en wordt op die manier overgedragen tijdens seks (contact met slijmvliezen).

Symptomen

Je kunt merken dat een SOA hebt, maar de kans dat je het niet merkt is ongeveer net zo groot. Als een SOA klachten geeft gaat dit vaak om pijn in de schaamstreek. Denk aan pijn bij het plassen en/of pijn bij het vrijen. Bij mannen zijn de symptomen net iets anders dan bij vrouwen.

Wist je dat?

SOA’s vaak geen klachten geven. Een SOA als Chlamydia blijkt bij veel vrouwen onopgemerkt als er niet getest wordt. Dit geldt ook voor Gonorroe. Heb je wel klachten? Dan zijn deze vaak vrij algemeen en kan de SOA makkelijk verward worden met een blaasontsteking.

Symptomen van een SOA bij vrouwen:

  • Een branderig gevoel bij het plassen
  • Vaginale afscheiding
  • Jeuk en/of bultjes rondom geslachtsdelen
  • Pijn in onderbuik
  • Verandering van menstruatiecyclus
  • Wratjes

Symptomen van een SOA bij mannen:

  • Pijn bij het plassen
  • Afscheiding uit penis of anus
  • Jeuk rondom geslachtsdelen
  • Pijnlijke teelballen
  • Pijn tijdens seks
  • Wratjes (kunnen groot worden)

Heb jij één of meerdere van deze symptomen en recentelijk onveilig seks gehad? Dan is het tijd om te testen.

Wat zijn de risico’s?

Aan het oplopen van een SOA kleven gezondheidsrisico’s. Chlamydia bijvoorbeeld kan onbehandeld zorgen voor onvruchtbaarheid. Dit overkomt honderden vrouwen per jaar. Sluimerende SOA’s – geslachtsziektes waar je niets van merkt – zijn het gevaarlijkst. Als ze niet worden gedetecteerd worden ze ook niet behandeld. De SOA kan dan blijvende schade aanrichten en bovendien worden doorgegeven. De gevaarlijkste SOA’s zijn HIV en Syfilis. Onbehandeld kunnen deze aandoeningen dodelijk zijn.

Aantallen

SOA’s komen veel voor. Als je onveilig naar bed gaat met iemand die Chlamydia heeft loop je 50 procent kans deze SOA zelf ook te krijgen. Jaarlijks wordt Chlamydia zo’n 60.000 keer opgespoord. Helaas zijn dit niet alle infecties. Een deel van een risicogroep test zich niet of te weinig. Daardoor wordt een deel van de SOA’s simpelweg niet gediagnosticeerd. Meer SOA statistieken.

Voorkomen van SOA’s

Natuurlijk is voorkomen beter dan genezen (en testen). En een SOA voorkomen is eigenlijk heel eenvoudig. Met een condoom voorkom je in vrijwel alle gevallen een geslachtsziekte. Dit is het enige preventieve middel dat tegen alle SOA’s werkt. Het wassen van de edele delen helpt niet tegen SOA’s. Niet voor de seks en niet erna!

Zelf testen?

Testen op SOA’s als Chlamydia, Gonorroe en Mycoplasma is eenvoudig. Je kunt dit testen door middel van urine of een uitstrijkje. Testen kan pas 14 dagen na het laatste risicovolle contact. We noemen dit de incubatieperiode. Bij de test wordt gezocht naar bijvoorbeeld de Chlamydia bacterie in het lichaamsmateriaal. Wordt die bacterie gevonden? Dan test je positief en dien je behandeld te worden. Als je negatief test is er niets aan de hand. Weet wel dat je geen immuniteit opbouwt!

Bij het testen moet je letten op de lichaamslocatie die je test. Heb je alleen vaginale seks gehad? Dan test je de vagina. Maar heb je ook anale seks gehad (ontvangen)? Dan moet je ook anaal testen! Juist orale en anale infecties worden vaak gemist, simpelweg omdat deze lichaamslocaties niet getest worden. Gebruik onze testwijzer om te bepalen welke test(s) jij nodig hebt.

SOA’s als HIV en Syfilis zijn wat lastiger zelf te testen. Dit omdat bloed zelf afnemen en vervoeren met de post gevoelig is voor fouten. Wij raden aan deze testen dan ook via huisarts te laten verlopen. Een betrouwbare test wordt altijd uitgevoerd in een laboratorium! Sommige groepen kunnen in Nederland gratis terecht bij de GGD. Dit hangt wel af van risico, en drukte bij de GGD.

Bekijk de video over onze test. Let op: video heeft geluid.

Behandeling

De meeste SOA’s kunnen goed behandeld worden. Zo worden bacteriële SOA’s als Chlamydia, Gonorroe en Syfilis met antibiotica behandeld waarna de infectie weg is. Je dient altijd via een arts behandeld te worden. Antibiotica zijn niet zomaar te koop, er is een recept voor nodig. Iedere SOA heeft z’n eigen antibioticum nodig. De huisarts kan het recept voorschrijven waarna je bij de apotheek de medicatie kunt afhalen. Antibiotica zijn gelukkig relatief goedkoop, een kuur kost rond de 15 euro.

Er zijn ook SOA’s die niet te genezen zijn. Zo draag je Herpes je hele leven bij je. Ook HIV is niet te genezen. Door behandeling kun je wel voorkomen dat het zich ontwikkelt tot AIDS. Geen enkele SOA is dodelijk mits je er maar op tijd bij bent!

Trends

Het aantal SOA’s stijgt al jaren. Vooral Chlamydia maakt al tijden een opmars door. Het aantal HIV diagnoses daalt gelukkig maar ook hier worden jaarlijks nog een kleine 1000 mensen positief bevonden.

Condoomgebruik neemt af en veel mensen hebben losse seksuele contacten. Dit zie je direct terug in de SOA statistieken. Ook lijkt de angst voor HIV weg te zijn, dit is NIET terecht. Omdat Chlamydia en Gonorroe prima te behandelen zijn lijken velen die risico’s voor lief te nemen. Dit is onnodig risico, ook als een Chlamydia-infectie maar kort aanwezig is geweest kan blijvende schade zijn ontstaan.

Laatst herzien op 01-10-2020

Deze tekst is goedgekeurd door:

Dr. Annelies Lucas

Huisarts en medisch directeur. Werkte 25 jaar lang als huisarts (o.a. kaderarts), promoveerde aan de Universiteit van Maastricht en is sinds 2011 medisch directeur bij Diagnostiek voor U.